วิทยาศาสตร์เข้า ม.4: ตัวแปรต้น ตัวแปรตาม และตัวแปรควบคุมต่างกันอย่างไร

ตัวแปรสามประเภทต่างกันอย่างไร

ตัวแปรต้นคือสิ่งที่ผู้ทดลองเปลี่ยน ตัวแปรตามคือสิ่งที่วัดผล และตัวแปรควบคุมคือเงื่อนไขที่จัดให้เหมือนหรือคงที่เพื่อเปรียบเทียบได้เหมาะสม ต้องระบุให้สัมพันธ์กับคำถามทดลอง ไม่ใช่จำชื่อแล้วใช้เหมือนกันทุกเรื่อง

บทความนี้เป็นตัวอย่างฝึกพื้นฐานสำหรับเตรียมเข้า ม.4 ไม่ใช่ข้อสอบจริง

ตัวอย่าง: ระยะเวลารับแสงกับความสูงพืช

สมมติอยากศึกษาว่าระยะเวลารับแสงต่างกันสัมพันธ์กับความสูงพืชอย่างไร โดยใช้พืชชนิดเดียวกันที่เริ่มต้นใกล้เคียงกัน จัดกลุ่มให้รับแสงต่างระยะเวลา แล้ววัดการเปลี่ยนแปลงความสูงในช่วงที่กำหนด

ประเภท	ในการทดลองสมมตินี้
ตัวแปรต้น	ระยะเวลารับแสงที่จัดให้ต่างกัน
ตัวแปรตาม	การเปลี่ยนแปลงความสูงที่วัด
ตัวแปรควบคุม	ชนิดพืช ดิน ปริมาณน้ำ และเงื่อนไขอื่นที่เกี่ยวข้อง

ควรระบุวิธีวัดและช่วงเวลาให้เหมือนกัน และพิจารณาสภาพแสงหรืออุณหภูมิที่อาจต่างโดยไม่ตั้งใจ ตัวอย่างนี้ไม่ใช่ข้อสรุปว่ารับแสงนานแล้วพืชทุกชนิดสูงกว่าเสมอ

โจทย์ฝึก 1

ถ้ากลุ่มหนึ่งให้น้ำมากกว่าอีกกลุ่มด้วย จะสรุปผลจากระยะเวลารับแสงเพียงอย่างเดียวได้ชัดหรือไม่

ไม่ได้ชัด เพราะปริมาณน้ำเป็นอีกเงื่อนไขที่เปลี่ยนพร้อมกัน จึงแยกผลของแสงออกจากผลของน้ำได้ยาก ควรออกแบบให้ตอบคำถามที่ต้องการอย่างเป็นระบบ

โจทย์ฝึก 2

ถ้าเปลี่ยนคำถามเป็น “ปริมาณน้ำมีผลต่อความสูงอย่างไร” ตัวแปรต้นยังเป็นระยะเวลารับแสงหรือไม่

ไม่ใช่ ตัวแปรต้นเปลี่ยนเป็นปริมาณน้ำ ส่วนแสงควรถูกจัดให้เทียบเคียงกันตามการออกแบบ ชื่อของตัวแปรจึงขึ้นอยู่กับคำถามและสิ่งที่ทดลองเปลี่ยน

อ่านกราฟอย่างระมัดระวัง

ดูชื่อแกน หน่วยและช่วงข้อมูลก่อนสรุป กราฟที่แสดงความสูงไม่ได้บอกสุขภาพพืชทุกด้าน และผลจากตัวอย่างน้อยไม่ควรถูกเหมารวมกับทุกชนิดทุกสภาพแวดล้อม

วิธีฝึกก่อนสอบ

เลือกสถานการณ์หนึ่งเรื่อง เขียนคำถามทดลองก่อน แล้วกำหนดว่าจะเปลี่ยนอะไร วัดอะไร และคงอะไร จากนั้นให้เพื่อนตรวจว่ามีปัจจัยอื่นเปลี่ยนไปพร้อมกันหรือไม่ วิธีนี้ช่วยมากกว่าการท่องคำจำกัดความอย่างเดียว

ตัวแปรควบคุมมีได้มากกว่าหนึ่งอย่างไหม

มีได้หลายอย่าง ขึ้นกับปัจจัยที่เกี่ยวข้องและสิ่งที่ต้องจัดให้เทียบกันได้

อ่านต่อ ตั้งสมการจากโจทย์ปัญหา และ แผนทบทวนเข้า ม.4

เรียนรู้ต่อใน QuizPro

ติดตามหมวดข้อสอบเข้า ม.4 — ณ วันที่เผยแพร่ ชุดแบบฝึกหัดในหมวดนี้อยู่ระหว่างเตรียม ยังไม่เปิดให้ทำ สามารถใช้ตัวอย่างในบทความฝึกความเข้าใจได้ก่อน แบบฝึกเป็นสื่อพัฒนาตนเอง ไม่ใช่ข้อสอบทางการ